PRACA POGLĄDOWA
W jaki sposób farmaceutyki mogą oddziaływać na środowisko – narracyjny przegląd literatury
Więcej
Ukryj
1
Szkoła Doktorska Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
2
Katedra Zdrowia Środowiskowego, Wydział Zdrowia Publicznego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego
Data nadesłania: 05-06-2026
Data ostatniej rewizji: 26-09-2026
Data akceptacji: 05-11-2026
Data publikacji online: 18-11-2026
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Rozwój medycyny umożliwia skuteczniejszą walkę z coraz większą liczbą jednostek chorobowych, co jest możliwe m.in. dzięki intensywnemu postępowi przemysłu farmaceutycznego. Obecnie produkcja leków zwiększa możliwości terapeutyczne, co w ujęciu praktycznym skutkuje poprawą jakości oraz wydłużeniem życia pacjentów. Jednocześnie wzrost produkcji i konsumpcji leków może wiązać się z istotnym, szkodliwym oddziaływaniem na środowisko naturalne. Celem pracy jest przegląd aktualnego stanu wiedzy na temat konsekwencji środowiskowych i zdrowotnych stosowania na coraz większą skalę środków farmaceutycznych i ich metabolitów, a także wskazanie możliwych działań profilaktycznych. W pracy dokonano przeglądu aktualnej literatury naukowej w zakresie poruszanej tematyki. Odpady farmaceutyczne mogą przedostawać się do środowiska różnymi drogami, m.in. poprzez ścieki komunalne oraz niewłaściwie oczyszczone ścieki przemysłowe. Substancje lecznicze stanowią potencjalne zagrożenie dla ekosystemów ze względu na ich zdolność do bioakumulacji. Ponadto negatywny wpływ na środowisko mogą wykazywać nie tylko substancje czynne, lecz także ich metabolity powstające w wyniku przemian metabolicznych zachodzących w organizmie człowieka jak i w środowisku. Narażone są zarówno ekosystemy wodne, w których farmaceutyki mogą zaburzać cykle rozwojowe organizmów, a także ekosystemy glebowe, stanowiące podstawę produkcji żywności. W konsekwencji obecność farmaceutyków w środowisku może przyczyniać się do zaburzeń równowagi biologicznej, spadku bioróżnorodności oraz rozwoju antybiotykooporności. Dlatego konieczne jest wdrażanie skutecznych systemów monitoringu, właściwej utylizacji odpadów farmaceutycznych oraz technologii ograniczających emisję substancji farmakologicznie aktywnych w lekach do środowiska. Problem obecności farmaceutyków w środowisku staje się coraz większym wyzwaniem dla ochrony ekosystemów oraz zdrowia publicznego. Konieczne są dalsze badania nad skutkami długotrwałej ekspozycji organizmów na substancje farmaceutyczne oraz rozwój skutecznych metod ograniczania ich emisji do środowiska.