PRACA POGLĄDOWA
Toxoplasma gondii jako potencjalny modyfikator ryzyka schizofrenii: dowody epidemiologiczne, mechanizmy i kandydaci na biomarkery
Więcej
Ukryj
1
Faculty of Medicine, Medical University of Silesia
Data nadesłania: 31-03-2026
Data ostatniej rewizji: 14-10-2026
Data akceptacji: 13-11-2026
Data publikacji online: 19-11-2026
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Schizofrenia jest wieloczynnikowym zaburzeniem psychicznym, w którym czynniki środowiskowe, w tym zakażenia, współdziałają z podatnością genetyczną. Spośród patogenów neurotropowych szczególną uwagę zwraca wewnątrzkomórkowy pierwotniak Toxoplasma gondii, ze względu na jego zdolność do tworzenia przewlekłych cyst w mózgu oraz do modyfikowania zachowania żywiciela, zaobserwowanego w badaniach na zwierzętach. Badania epidemiologiczne konsekwentnie wskazują na wyższą seroprewalencję T. gondii u pacjentów ze schizofrenią w porównaniu z grupami kontrolnymi, zwłaszcza we wczesnych stadiach psychozy. W badaniach eksperymentalnych, na zwierzętach i bioinformatycznych zaproponowano kilka mechanizmów, za pośrednictwem których narażenie na Toxoplasma gondii lub przewlekłe zakażenie mogłoby być powiązane z procesami neurobiologicznymi istotnymi dla schizofrenii. Niniejszy przegląd narracyjny syntetyzuje aktualne dowody dotyczące molekularnych szlaków łączących zakażenie T. gondii ze schizofrenią, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów podatnych na modulację terapeutyczną oraz potencjalnych biomarkerów proponowanych do stratyfikacji osób zakażonych, z których żaden nie został jeszcze zweryfikowany u ludzi jako predyktor. Przeszukano bazę PubMed i powiązane bazy danych pod kątem badań klinicznych, eksperymentalnych i in silico dotyczących T. gondii, schizofrenii, mechanizmów molekularnych lub immunologicznych oraz biomarkerów, do lutego 2026 r. Piśmiennictwo potwierdza związek epidemiologiczny między sero-pozytywnością wobec T. gondii a schizofrenią. Proponowane powiązania mechanistyczne, obejmujące zmiany na szlaku kinureninowym, aktywację komórek glejowych, mimikrę molekularną, rozregulowanie neuroprzekaźnictwa oraz zmiany w obrębie limfocytów T są w różnym stopniu wspierane przez badania na zwierzętach, badania in vitro, badania biomarkerów i analizy obliczeniowe, lecz pozostają niewystarczająco zwalidowane jako szlaki przyczynowe u ludzi. Potencjalne biomarkery oceniane w badaniach eksploracyjnych, z których żaden nie został dotąd zwalidowany u ludzi jako predyktor, obejmują udoskonalone pomiary serologiczne (np. przeciwciała przeciwko antygenowi macierzy cyst MAG1, badane głównie u myszy, oraz odpowiedzi swoiste dla serotypu), autoprzeciwciała przeciwko NMDAR, metabolity szlaku kinureninowego, neurobiologiczne i immunologiczne markery surowicze (KLK6, UCHL1, neurogranina, IL-10, IL-8, MIP-1β), markery uszkodzenia neuronów i aktywacji odporności wrodzonej (enolaza swoista dla neuronów, IL-18) oraz stężenie glikokortykoidów we włosach.